હેમ રેડીઓ: ઘણા બધા જ્ઞાન સાથે ગમ્મત કરાવતી હોબી-૧

(ભારતીય હેમ રેડીઓ ઓપરેટર, ફોટો શ્રોત – ગુગલ ઈમેજીસમાંથી )

આખરે વર્ષોનું હેમ રેડીઓ માટેનું સપનું અડધું સાકાર થયું ! બંદા હેમ રેડીઓ માટેની પરીક્ષામાં તો પાસ થઇ ગયા પણ લાયસન્સ માટે હજી ઘણી રાહ જોવાની છે:). ખેર, આજે હેમ રેડીઓ વિષે કેટલીક વાતો. વર્ષો પહેલા પસ્તીમાંથી મળેલી હેમ રેડીઓની શ્રી નગેન્દ્ર વિજય ની કલમે લખાયેલું   “હેમ  રેડીઓ” પુસ્તક વાંચ્યું હતું ત્યારથી હેમ રેડીઓ માટે આકર્ષણ હતું. ત્યાર બાદ બીજા કેટલાય સામયિકો ને લોકો દ્વરા થોડી થોડી માહિતી મળતી રેહતી પણ મનમાં ઉઠતા સવાલો નું પૂરું નિરાકરણ નોહ્તું મળતું. વળી અભ્યાસ ને બીજા કેટલાક કારણો સર પણ હેમ વિષે શીખવાનું પાછળ ઠેલાતું રહ્યું ! આશા રાખું છુકે અહીં ચર્ચાયેલી માહિતી રસ ધરાવનાર મિત્રોને  ઉપયોગી નીવડશે.

હેમ રેડીઓ/એમયોચર રેડીઓ  અટેલે  સરળ ભાષા માં લોકોનું બનાવેલું એક મંડળ જેમાં લોકો ટ્રાન્સમિટર ને રીસીવર દ્વારા બિન્તારીય રીતે એક બીજાના સંપર્ક રહી ને વાર્તા લાપ કરી શકે ! હેમ ની શરૂઆત ૨૦ મી સદી થી થઇ શકી તેમ કહી શકાય. હેમ રેડીઓ નો ઉપયોગ ક્રાંતિ થી લઇ ને મનોરંજન સુધીના વિવિધ ઉપયોગમાં આવી શકે છે. હેમ રેડીઓ દ્વારા આફત ના સમયે સમાજ તેમજ દેશ ને પણ ઉપયોગી થઇ શકયે છે. ખાસ તો ઇલેક્ટ્રોનીક્સ માં રસ ધરવતા લોકો તેમેજ ઇલેક્ટ્રોનીક્સમાં જુદા જુદા અખતરા કરનાર માટે તો હેમ રેડીઓ એક અમુલ્ય જણસ છે. હેમ દ્વરા આપડે પોતાનું એક રેડીઓ સ્ટેશન બનવી શકયે છે , પણ તેનાથી  દેશ ની સુરક્ષા કે આર્થિક હિતો જોખમાવા નાજોઈ. હેમ રેડીઓ માટે તેની પરીક્ષા પાસ કરી ને  તે માટે  તેનું લાયસન્સ લેવું જરૂરી છે, હવે પછીની ચર્ચા માં તે વિષે વધુ જાણશું.

હેમ રેડીઓ માટે ને કેટલાક ફાયદા  ટૂંકમાં જોઈએ

૧. દેશ ને દુનિયા ભરના હેમ સાથે સંપર્કમાં રહીને  અવનવી માહિતીની આપલે કરી શકાય છે.
૨. અવકાશ યાત્રીઓ  સાથે પણ સંપર્ક સાધી સકાય છે.
૩. સેટેલાઈટ નું પગેરું શોધવું ને લોકો સાથે સંપર્ક કરવો જેવી અવનવી રમતો રમી શકાય છે, જે તમારું જ્ઞાન તો વધારે છે પણ સરખા રસ ધરાવતા મિત્રો મેળવી આપે છે.
૪. ઇલેક્ટ્રોનીક્સ નું જ્ઞાન વધારી શકાય છે.
૫. કુદરતી આફતો જેવી કે સુનામી, ધરતી કંપ કે ગણેશ વિસર્જન જેવેં પ્રસંગે દેશ તેમજ સમાજની સેવા કરી શકાય છે.
૬. દુનિયા ભરના હેમ પાસેથી QSL કાર્ડ મેળવી ને જમા કરી શકાય છે ( ટપાલ ટીકીટ ના સંગ્રહ જેવોજ શોખ, જે માટે પછી કયારે વધુ વિગતે અહીં ચર્ચા કરશું)
૭. વધુ માં વધુ લોકોનો સંપર્ક હેમ પર કરવો વગેરે જેવી હરીફાઈમાં ભાગ લેવો
૮. જુદા જુદા એન્ટેના બનવવા તેમજે ચકાશવા
૯. મોર્સ કોડ ની લેન્ગવેજ શીખવી
૧૦. બિનતારીય સંદેશાની નવી નવી રીતો શીખવી/શીખડાવી

આવા તો બીજા કેટલાય લાભો હેમ દ્વારા મેળવી શકાય છે.  હવે પછીના ભાગમાં હેમ રેડિયો ની પરીક્ષા, પરીક્ષા માટેની તૈયારી કેમ કરવી, ભારતમાં લાયસન્સ ઇસ્યુ થવાની પદ્ધતિ, પોતાનું  રેડીઓ સ્ટેશન કેમ બનાવું વગેરે વિષે ચર્ચા કરશું !

કોઈ રસ ધરાવતા મિત્રોને હેમ રેડીઓ વિષે કે પરીક્ષા વિષે વધુ માહિતી કે પ્રશ્નો હોય તો અહીં કોમેન્ટ બોક્ષ માં જણાવવા વિનંતી.

ટેકનોલોજી રીવ્યુ: કોગ્નીટીવ રેડીઓ-૧

અમ તો આજ કાલ ભારત માં 2G સ્કેમને લીધે  ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ શબ્દ લોકોની નઝર ને રોજબરોજ ના ઉપયોગ માં આવી ગયો છે. ભલે ખોટી રીતે પણ આ ગોટાળાને  કારણે ભારતના આમ (નોન-ટેકનીકલ) લોકોમાં પણ  ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમનું મહત્વ ને ઉપયોગીતા વિષે ઠીક ઠીક માહિતી આવી છે. આ શ્રેણી માં આપડે આ ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ વિષે ની થોડી વધુ માહિતી તેમજ  તેનો મહતમ ઉપયોગ કરી શકે તેવી મહત્વની ટેકનોલોજી એટલે કોગ્નીટીવ રેડીઓ વિષે ચર્ચા કરશું.

 

ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ નો ફલક(ફોટો શ્રોત-વીકીપીડિયા માંથી)

આમ તો ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ નો ફલક સારો એવો મોટો છે, ને જુદા જુદા બેન્ડમાં તેમને વિભાજીત કરીને જુદા જુદા પ્રકાર ના ઉપયોગ માટે તેમનો ઉપયોગ થાય છે, ઉદાહરણ તરીકે, એમ , એફેમ રેડીઓ ચેનલો, ટીવી માટેની ચેનલો, સેટેલાઈટ ચેનલો, મોબાઈલ ફોન વગેરે. આ બધા ફ્રિકવન્સી બેન્ડ લાઇસન્સ બેન્ડ તરીકે પણ જાણીતા છે, કે જેને જેતે દેશની સરકાર યોગ્ય ચુકવણી પછી કેટલાક વર્ષ કે પછી યોગ્ય શર્ત પ્રમાણે વાપરવા આપે છે, આમ ફી ચુકવણી પછી જેતે ફ્રિકવન્સી બેન્ડ ના પ્રાયમરી યુઝર બંને છે. ને કરાર મુજબ જેતે સમય માટે તેમનો તેના ઉપર પ્રસારણ કરવાનો અધિકાર રહે છે. આ ફ્રિકવન્સી ફલક માંથી કેટકીલ ફ્રિકવન્સી આમ જનતા માટે પણ છે જેને  ફ્રિ કે અન-લાઈસન્સ બેન્ડ પણ કહેવાય છે. આપણી રોજ બરોજ ના ઉપયોગ માં આવતા કેટલાય વાયર લેસ ઉપકરણો આ ‘અન-લાઈસન્સ બેન્ડ’ માં કામ કરતા હોય છે.

દિવસે દિવસે જે રીતે આપડી ડેટા ને માહિતી માટે ની માંગ વધતી જાય છે, જેને પૂરી કરવા વધારે ને વધારે બેન્ડ વીડથ ની જરૂર છે તે જોઈ ને જલ્દીજ ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ નો ફલક પણ ઓછો પડશે. જો ભવિષ્યમાં આવી કોઈ પરિસ્થિતિ નો સામનો ના કરવો પડે તેમાટે ના ઘણા સંશોધનો થઇ રહ્યા છે ને થયા છે . આમાંથી જુના સંશોધનો ને કેટલાય સંશોધનો મુખ્ય ની નીચેની બાબતો ને ધ્યાન માં કે તેની આસપાસ રાખીને કરવામાં આવે છે.

૧. જુદી જુદી રીતો થી  ફ્રિકવન્સીનું મોદુલેસ્ન કરવું
૨. ફાસ્ટ માં ફાસ્ટ સેમી ક્નદકતર બનાવવા જે જડપી સ્વીત્ચિંગ ને ઝડપી પ્રસારણ કરી શકે
૩. મહતમ ફિકવન્સી નો રી-યુઝ ને મેનેજમેંન્ટ કરવું

આમ આબધા સંસોધન માં બેન્ડ નો કેમ મહતમ ઉપયોગ કરી શકાય તેની ઉપરજ કેદ્રિત થયેલા છે, પણ ફક્ત જેતે દેદીકેત ફ્રિકવન્સી બેન્ડેનેજ ધ્યાન માં લેવા માં આવે છે પણ જો સમગ્ર ફ્રિકવન્સી સ્પેક્ટ્રમ ને ધ્યાન માં લેવા માં આવેને તેરીતે જો તેને રી-યુઝ કરવા માં આવે તો આપડે ફ્રિકવન્સી ફલક નો મહતમ ઉપયોગ કરી શક્યએ. આ વાતને  થોડી વધુ સરળ રીતે ને  ઉદાહરણ દ્વારા તેમજ વધુ કેટલીક વાતો આવતા ભાગમાં જોઈએ !

ટેકનોલોજી રીવ્યુ: RFID-૩

RFID ટેકનોલોજીનો વ્યાપ અને ઉપયોગ સમજવા માટે કેટલાક સીનારીઓ જોઈએ. પ્રથમ RFID ટેકનોલોજી સમજાવવા માટે ઉપયોગ માં લેવાતું ને ખુબ જાણીતું મોલનું ઉદાહરણ જોઈએ.

૧.મોલ-શોપિંગ: સમજોકે સુપરમાર્કેટ માં દરેક વસ્તુ ઉપર RFID ટેગ લાગેલા છે ને આપડી જોઈતી વસ્તુ બધી કાર્ટમાં જમા કરી લીધા બાદ ફક્ત RFID રીડર લાગેલા ગેટમાંથી પસાર કરવાની જરૂર છે. જેવા તેમાંથી પસાર થઇ ગયાકે લીધેલી દરેક વસ્તુની નોધણી ને બીલ તૈયાર થઇ જાય છે. જેસીધા ક્રેડીટ કાર્ડ કે કાંઉનટર ઉપર ચૂકવી બહાર નીકળી શકાય છે. આમ લીધેલા માલસામાન ની યાદી ને બીલ બનાવા માટે લાંબી લાઈન લગાડવાની જરૂર નથી. ખુબ ઓછા સમયમાં ને કોઈપણ જાતની નોંધણીની ભૂલ વગર જડપથી આપડે ખરીદી પતાવી શક્યએ છીએ. આ સીનારીઓ ટૂંક સમયમાજ અમલમાં આવે તો નવાઈ નહિ. વોલમાર્ટ જેવી ધુરન્ધર કમ્પની કેટલાય સમય થી આ ટેકનોલોજી પ્રેક્ટીકલ વપરાશ માં મૂકી શકાય તેમાટે ભરપુર પ્રયત્નો કરી રહી છે.

૨.રોડ-પાસીંગ/ટોલ સર્વિસ: RFID ટેગ ને એક વાહન ઉપર લગાડી દીધા પછી જયારે પણ ટોલ પર પસાર થવાનું રહે કે રીડર દ્વારા વાહન ની નોંધણી થઇ  જાય ને તે માહિતી ને આધારે પૈસા ની ચુકવણી ઓનલાઈન/ઓફલાઈન થઇ જાય. આમ ટોલ ઉપર ખોટો સમય પણ ના બગડે ને ઝડપથી વાહનવ્યવહાર મેનેજ કરી શકાય. અત્યારે પણ કેટલાય દેશો ને ઘણી જગ્યાએ આ પદ્ધતી ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે પણ હજી  સર્વવ્યાપી ઉપયોગમાં આવવાની બાકી છે.

૩. હવે કેટલાક ભવિષ્ય તરફના ઉપયોગ જોઈએ. સમજો કે આપડે એક મોટી કોઈ કમ્પની માં કામ કરીએ છીએ જેમાં આપડી પર્સનલ વિગત વાળું RFID ટેગ આપવામાં આવે છે, જેથી તમે કમ્પની ના બિલ્ડીંગ માં જયાપણ જાવ છો ત્યાં તમારા ટેગ ને લીધે તમને બધી જગ્યાએ ઓથોરાઈજેસ્ન કરવું પડતું નથી. કોફીમસીન માં લાગેલા રીડર દ્વારા તમારી મનપસંદ સ્વાદ અનુસાર કોફી તૈયાર થઇ જાય છે. કંપની માં હરતા ફરતા , અજાણ્યા પણ તમારી જેવા શોખ, સમાન રસ ધરાવતા વ્યક્તિ ને માળો છો એવીજ તમારા સ્માર્ત ફોન ઉપર એકબીજાની માહિત આવીજાય છે. આમ અત્યારે ચમત્કાર જેવી દેખાતા આવા ઉપયોગ બહુ દુરનું ભવિષ્ય નથી. RFID ટેગ અને યુબીક્વીટસ ટેકનોલોજીની  મદદથી જલ્દીજ શક્ય બનશે.

આમ RFID ટેગ એક સામાન્ય વસ્તુની ખરીદીથી લઇ ને પર્સનલ માહિતી ના ઉપયોગ આધારિત એપ્લીકેશન માટે આટલી સરળ ને ઉપયોગી ટેકનોલોજી છે તો તેને  પ્ર્કેતીક્લ ઉપયોગમાં લાવતા નડતી ચેલેન્જો  કઈ તે પણ ટૂંક માં જોઈ લઈએ.

૧.  RFID ટેગ નું સૌથી સસ્તું ઉત્પાદન કેમ કરવું ? , ટેગ ની કીમત એટલી સસ્તી હોવી જરૂરી છે કે થોડા રૂપિયા ની વસ્તુ થી લઇ નજીવી કીમત વાળી વસ્તુ માટે પણ RFID ટેગ નો ઉપયોગ કરી શકાય.

૨. જયારે એકસાથે ઘણા બધા,  જુદી જુદી જાત ને જુદા જુદા કદ વાળા ટેગ્સ  ભેગા થાય ત્યારે તેમને સાથે વાંચી ને ભૂલ વગર નોંધણી કેમ કરવી તે ખરે ખર મોટી ચેલેન્જ છે.

૩.  RFID ટેગ માં પર્સનલ માહિતી નો બધી જગ્યાએથી સુરક્ષિત કેવી રીતે રાખવું, જ્યાં RFID ટેગ સાથે પૈસા ની પણ લેવડ દેવડ થતી હોય ત્યાં સિક્યોરીટી માટે શું કરવું?

૪. જેમ સોફ્ટવેરમાં વાઈરસ વાળા સોફ્ટવરે હોય છે જે સંપુર્ણ સીસ્ટમ નું કામ ખોરવી શકે છે તેવીજ રીતે RFID ટેગ માં વાઈરસ વાળા ટેગ ને કેમ ઓળખવા ને તેમને કેવી રીતે અલગ તારવવા.

૫. RFID ટેગ  જો બધી જગ્યાએ વપરાવા લાગે તો તેને લીધે જે સ્કેલ ઉપર ડેટા ઉત્પન થાય તે ડેટા નો યોગ્ય ઉપયોગ ને ગોઠવણી કેમ કરવી.

૬.નક્કામાંને એક ના એક રીપીટ થતા ડેટા નો નિકાલ કેમ કરવો.

આમ RFID ટેગ ના ઉત્પાદનથી લઇ ને તેના યોગ્ય ને સર્વવ્યાપી ઉપયોગ કરવા ઉપર જણાવેલી કેટલીય મહત્વની અડચણો મહત્વ નો ભાગ ભજવી રહી છે, પણ  જે રીતે આ ટેકનોલોજી  ઉપર હાલ  સંસોધનનો ચાલી રહ્ય છે તે જોતા જલ્દીજ દરેક ચેલેન્જોનો ઉપાય પણ મળી રેહશે તે નક્કી !

આ સાથે RFID ટેકનોલોજીનો રીવ્યુ પણ અહીં સમાપ્ત કરીએ, ફરીવાર નવી કોઈ ટેકનોલોજીની રીવ્યુ શ્રેણી સાથે ફરી મળીશું.

એક્સ્ટ્રા બાઈટ:

RFID ટેકનોલોજી વિષે પ્રાથમિક જાણકારી જણાવતા વિડીઓની યુ-ટ્યુબ લિંક

ભવિષ્ય માં RFID ટેકનોલોજી ના ઉપયોગની માહિતી આપતો એક વિડીઓની યુ-ટ્યુબ લિંક

ટેકનોલોજી રીવ્યુ: RFID -૨

પેસીવ RFID ટેગ (ફોટો શ્રોત -ગૂગલ ઈમેજીસમાંથી)

પેસીવ RFID ટેગના વિવિધ રૂપો (ફોટો શ્રોત -ગૂગલ ઈમેજીસમાંથી)

ગઈકાલ ની પોસ્ટ માં RFID ની પૂરોગામી ટેકનોલોજી  ‘બારકોડ’ વિષે જાણ્યું હવે વાત RFID વિષે. Radio Frequency Identification  એટલે ટૂંકમાં (RFID), બારકોડની ટેકનોલોજી ને     ‘કોન્ટેક્ટ લેસ’ બનાવા તરફ નું પહેલું પગથીયું. આમતો RFID આધારિત સીસ્ટમ નો ઉપયોગ ખુબ મોટા ને વિસ્તારિત પરીપેક્ષ્યમાં થઇ શકે છે, જેમાં થી બારકોડ આધારિત ટેકનોલોજીની અવેજી તરીકેનો પણ મોટો ને રોજબરોજ ની જીંદગીમાં ઉપયોગી થઇ શકે તેવો તેનો ફાયદો છે.

RFID ની બનાવટ માં એક નાની એવી સર્કીટ ને નાના એવો એન્ટેનાનો ભાગ હોય છે. જેમાંથી સર્કીટ માં પ્રોડક્ટ વગેરે ની માહિતીને સંઘ્રહ કરવા ને માંહિતી  પ્રસારણ કરવા માટે એન્ટેના ઉપયોગ માં આવે છે. આ RFID ની આખુબજ સરળ અને મૂળભૂત રચના છે. આ RFID ને ટેગ પણ કેહવાય છે, ને ટેગ ના પ્રકાર ને તેનો શેની માટે ઉપયોગ કરવાનો છે તેના આધારે તેની બનાવટમાં ફર્ક પડી શકે છે.  આમ સંપૂર્ણ RFID સીસ્ટસ્મ ના બે મુખ્ય અંગો છે: ટેગ અને રીડર.

ટેગ મુખ્યત્વે ૨ પ્રકારના છે. ૧ પેસીવ ટેગ કે જેમાં ટેગ માનો ડેટા રીડ કરવા માટે રીડર માંથી વપરાતા રેડીઓ મોજાનો ઉપયોગ ડેટા રીડ ને કોઈ કોઈ એપ્લીકેશન માં ડેટા રાઈટ કરવા પણ ઉપયોગ માં આવે છે, આમ આપ્રકાર ના ટેગ માં ડેટા રીડીંગ માટે રીડર માંથી ફેકતા રેડીઓ મોજાનો ઉપયોગજ ડેટા પ્રસારણ માટે થાય છે. ૨ એક્ટીવ ટેગ , આ પ્રકારના ટેગમાં પોતાનોજ ઉર્જા શ્રોત હોય છે જે પોતાનો ડેટા પોતાની ઉર્જા વાપરીને પ્રસારિત કરી શકે છે. અહીં મુખ્યતવે આપડે પેસીવ ટેગ અંગેજ વાત કરવાની હોય અહીંના વર્ણન માં ટેગ એટલે પેસીવ ટેગજ સમજવું. એક્ટીવ ટેગ પસીવ ટેગ કરતા કીમત મોંઘુ તેમજ તે ખાસ પ્રકારની એપ્લીકેસનો માટે બનાયા હોય તેનો સામાન્ય ઉપયોગ માર્યાદિત છે, તેમ છતાં તે ભવિષ્યની વાયરલેસ સીસ્ટમ નો મહત્વ નો હિસ્સો હોય તે વીશેની ચર્ચા બીજા કોઈલેખ માં એક સ્વતંત્ર વિષય તરીકે કરશું, આ ટેકનોલોજી નું ખુબ જાણીતું નામ એટલે સેન્સર નેટવર્કસ.

ફરી આપડે પાછા RFID ના મુદ્દા ઉપર આવ્યે તો,હવે પેસીવ ટેગ ની કાર્ય પ્રણાલી જોશું. જયારે પણ પેસીવ ટેગ ઉપર રીડર ના રડીઓ વેવ્સ પડેછે ત્યારે  ટેગ માં રહેલા એન્ટેનાને લીધે મેગ્નેટિક ફિલ્ડ પેદા થાયછે, જેના લીધે તેમાં ઉત્પન થયેલી ઉર્જા નો ઉપયોગ સાથે જોડાયેલી સર્કીટમાં રેહેલી માહિતી ના પ્રસારણ માં થાયછે. વળી આવા પેસીવ ટેગમાં કોઈ પણ જાતનો ઉર્જા શ્રોત વપરાતો નથી એટલે તેનું કદ તેમજ ઉત્પાદન પણ ખુબ નજીવી કીમતે થાય છે. ખાસ પ્રકારના મટેરીયલ ની સાહી વાપરીને બારકોડ ની જેમ કોઈ પ્રોડક્ટ ઉપર તેને પ્રિન્ટ કરવું પણ સંભવ છે. ટેગ માટે બનવા માટે ઉપયોગ માં લેવાયેલા મટેરીયલ , તેના કાળ વગેરેને આધારે તેને કેટલા અંતરથી વાંચી સકાય અથવા તેની રેન્જ નક્કી કરી સકાય છે.

આમ પેસીવ ટેગ નો ઉપયોગ, લોજીસ્ટીક માટે, માલસમાન નો તાળો મેળવા તેમજ ટ્રેકિંગ કરવા માટે, સુરક્શા તેમજ ઓટોમેસન વગેરે જેવા હજારો વસ્તુઓમાં/અપ્લીકેસીન માં  ઉપયોગ લઇ શકાય છે. આમ RFID ના લીધે નીચે પ્રમાણેના ફાયદા મળી રહે છે.

૧. ‘કોન્ટેક્ટ લેસ’  પદ્ધતિથી વસ્તુઓની ડેટાબેસ માં નોધણી થવી, જેના લીધે માનવીય ભૂલોનો કોઈ અવકાશ ના રહે.

૨, બે તરફી ડેટાની આપલે થઇ શકે છે ( આ મુદ્દા વિષે વધુ વાત પછી થી)

૩. RFID ને રીડર વચ્ચે કોઈ પણ આડાશ હોય પણ જ્યાં સુધી રડીઓ મોજા પ્રસારિત થઇ શકે ત્યાં સુધી કોઈ વાંધો નથી આવતો.

૪. RFID ટેગ માણસ કે પ્રાણીઓ માં વિવિધ જાતના ઉપયોગ માટે માસપેસી કે ચામડીનીચે પણ મૂકી શકાય છે.

૫. RFID ને સ્માર્ત ફોન કે નેટ વગેરે સાથે પણ ખુબ આસાનીથી સાંકડી સકાય છે ને તેના આધારે વિવિધ ચમત્કાર જેવી વસ્તુઓ કરવી શક્ય બને છે.

જો RFID આટલી ઉપયોગી ને સરળ ટેકનોલોજી છે તો તેને અપનાવામાં વિલંબ કેમ થઇ રહ્યો છે? આ ટેકનોલોજી માટે ની જરૂરી એન્જીન્ય્રીંગ ચેલેન્જો કઈ કઈ છે ? હાલ માં કઈ કઈ  વસ્તુઓ માં આનો કેવો ને કેટલો ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે? આ સર્વ સવાલો ની ચર્ચા હવે પછીના હપ્તા માં.

ટેકનોલોજી રીવ્યુ:RFID -૧

 

ટેકનોલોજી રીવ્યુ હેઠળ 3G , ૩.5G , ૪G , સોફ્ટવેર રેડીઓ, કોગનીટીવ રેડીઓ, RFID વગેરે આવનાર 10~15 વર્ષની ખુબ મહત્વને ઉપયોગી વાયરલેસ ટેકનોલોજીનો પરિચય મુકવાનો વિચાર છે. આ શ્રેણીની શરુઆત RFID ના પરિચયથી કરવી છે. પાછલી પોસ્ટમાં જણાવેલા RFID ના પ્રોજેક્ટ માટે કરેલા કેટલાક કેસ સ્ટડી ને બીજા વાચનને આધારે RFID નો પરિચય અહીં સરળ ભાષામાં મુક્યો છે.

બારકોડ (ફોટો શ્રોત -ગુગલ ઈમેજીસ માંથી)

RFID વિષે અવધુ માહિતી મેળવતા પહેલા તેની પૂર્વગામી ટેકનોલોજી “બારકોડ” વિષે ટૂંક માં જાણી લયે, બારકોડ હવે આપદા આમ જીવનનો હિસ્સો થઇ ચુકેલી સરળ ને સફળ ટેકનોલોજી છે. નાના સાબુના પેકેટથી લઇ કુરીઅર,  વિમાનમાં માલસામાન ની હેરાફેરી વગેરે દરેક મોટી વસ્તુને ઓળખવા, પ્રોડક્ટ વિષે ની માહિતી મેળવા બારકોડ નો ઉપયોગ ખુબ સામાન્ય થઇ ગયો છે. લોજીસ્ટીકને બારકોડે ઘણી હદ સુધી સરળ બાનાવી નાખ્યું છે. વળી આ ટેકનોલોજી ખુબ નજીવા ખર્ચે ને સરળતા થી ઉપયોગમાં લાવી શકાય છે. બારકોડ માટે મુખ્ય બે અંગો છે

૧. બારકોડ , જેમાં કાળા ઉભા પટ્ટા-પટ્ટી ને કેટલાક નમ્બર આપ્યા હોય છે. આ બારકોડ ખુબ નજીવી કીમતે કોઈપણ પ્રોડક્ટ ઉપર છાપી શકાય છે. આ બારકોડ માં જે તે પ્રોડક્ટ વિષે જરૂરી મહિતી, જેમકે તે પ્રોડક્ટ બનવાની તારીખ, ક્યાં બની છે, કીમત વગેરે માહિતી મૂકી હોય છે.

૨ મહત્વનો ભાગ એટલે બારકોડ રીડર કે જેમાં લેસર નો શેરડો કે લાઈટ ના ઉપયોગ થી જેતે પ્રોડક્ટ વિષે માહિત વાંચી શકાય છે ને કોમ્પુટર ના ડેટાબેસ માંતેને ઉમેરી શકાય છે. માનવીય ભૂલ માહિત ઉમેરતી વખતે નિવારી શક્ય છે ને ડેટા એન્ટ્રીની સ્પીડ પણ ચોકસાઈ સાથે વધારી શકાય છે. એક વાર કોમ્પુટર માં ડેટા સંઘરી લીધા બાદ જે રીત આપડે તે ડેટાનો ઉપયોગ લેવો હોય તેરીતે લઇ શકયે છીએ. મોટા મોલ માં તેનો ઉપયોગ બીલ બનવા કરી શકયે છીએ તો માલસામાન ની હેરફેર પહેલા  દરેક માલસામાનનો તાળો વગેરે મેળવી શકયે છીએ.

જો બારકોડ આટલું સરસ કામ ને સરળ રીતે ઉપયોગ માં લઇ શકાતું હોય તો બારકોડ કરતા પણ વધુ સરળ ટેકનોલજી જરૂર શામાટે છે? ને તેનાથી પણ આગળની ટેકનોલોજી કઈ ?
આબન્નને સવાલો ના જવાબ બારકોડ ની મર્યાદાઓ વિષે જાણવાથી મહદઅંશે જાણી શકાય છે. બારકોડ ની કેટલીક ખાસ મર્યાદાઓ નીચે પ્રમાણે છે.

૧. બારકોડ ને વાંચવા માટે હમેશા બારકોડ જેજગ્યાએ છપાયો હોય ત્યાં ખુબ નજીક કે તેને અડાડીને બારકોડ રીડર દ્વારા જાણી શકાય છે. આમ બારકોડ એકપ્રકારે ‘કોન્ટેક્ટ’ પ્રકારની ટેકનોલોજી છે જેમાં બારકોડ ને તેના રીડર નો કોન્ટેક્ટ થયા બાદજ જરૂરી માહિતી વાંચી શકાય છે. આ ‘કોન્ટેક્ટ’ વાળું પાસું ખુબ મહત્વ ધરવે છે. જો આ ‘કોન્ટેક્ટ’ યોગ્ય રીતે ના થાય તો માહિતી મેળવી શકાતી નથી, ઘણી વળી ‘કોન્ટેક્ટ’ જેવા પાસા નેલીધે માણસ  રહિત  સંપૂર્ણ ઓટોમેસન કરવું શક્ય નથી એટલે માનવીય ભૂલો નો પણ પૂરેપૂરો અવકાશ રહેલો છે. વળી બારકોડ ના રીડીંગ માટે તેનું બરાબર પ્રિન્ટીંગ થયલું હોવું જરૂરી છે, યોગ્ય પ્રિન્ટીંગ વગેર તેમાં રહેલી માહિતી વાંચી શકાતી નથી. વળી બારકોડ હમેશા જેતે પ્રોડક્ટ ની ઉપરી સપાટી ઉપરજ લગાવી શકાય છે, જેના લીધે પ્રોડક્ટ ની અંદર રહેલા માલસામાન માં હેરફેરી કરવી શક્ય બને છે. ઉદાહરણ તરીક કોઈ કંપની બાસમતી ચોખા બનવે છે ને સારી કોલેટીના ચોખા આપે છે પરંતુ તેમની ફેક્ટરી થી દુકાન સુધી માલ પહોચતા સુધીમાં તે પેકેટ વિસ્તરણ ની જે ચેનમાંથી પસાર થાય છે તેમાંથી જો કોઈ ચોખા ની હેરફેર કરી દે ને ફરી પાછા તે પેકેટને જેમનું તમે સીલ કરી ઘરકો સુધી પોહ્ચ્તું કરવામાં આવે ત્યારે ભલે તેના ઉપર કમ્પની દ્વારા બારકોડ થી ચોખાની કોલેટી વગેરે ની સંપૂર્ણ માહિતી આપી હોવા છતાં પણ ઘરાક ને ભેળસેળ વાળા ચોખા મળવાની સંભાવના છે આમ પેકેટ ઉપર રેહેલો બારકોડ આ રીતની હેરાફેરી અટકાવામાં નિષ્ફળ રહે છે. આવા તો બીજા ઘણા ગેરફાયદા બારકોડ ના ‘કોન્ટેક્ટ’ જેવા પાસા ને લીધે થઇ શકે છે.

૨. બારકોડ માં માહિતી ફક્ત એક તરફી શક્ય બને છે, જો તે માહિતી બે તરફી બને તો ઘણા ફાયદા થઇ શકે છે.

૩. બારકોડ વાંચતી વખતે કોઈપણ પ્રકાર ની આડાશ કે અયોગ્ય પ્રિન્ટીંગ મુશ્કેલી પેદા કરે છે.

આમ બારકોડની માર્યદાઓ સુધારવા તેમજ  ‘કોન્ટેક્ટ લેસ’ ટેકનોલોજી મેળવવા માટે RFID ખુબજ ઉપયોગી ને જરૂરી નવી ટેકનોલોજી છે. RFID વિષેની વધુ માહિતી હવે પછી.

(રસ ધરાવતા મિત્રોનો  વધુ માહિતી માટે નીચે પ્રતિભાવ વિભાગમાં જણાવા વિનંતી)